EUREKA - wystawa interaktywnych doświadczeń w Szczecinie

Jedną z ciekawych form zwiększenia zainteresowania fizyką są interaktywne wystawy nauki, których głównym celem jest promowanie nauki w maksymalnie atrakcyjny sposób. Wystawa w Szczecinie funkcjonuje na wzór analogicznych wystaw zachodnich, gdzie w sposób zabawowy, poprzez działanie na przyrządach można wiele się nauczyć, doświadczyć, przeżyć.

Wystawa, zatytułowana ,"EUREKA", została otwarta 9 listopada 2002 r. w Muzeum Narodowym w Szczecinie – na Wałach Chrobrego. Powstała z inicjatywy jednego z nas (JS) jako element przyszłego Centrum Nauki w Szczecinie - wielkiej idei powstałej w Instytucie Fizyki US. Pomysłodawca idei - Tomasz Sołtysiński przedstawia ją na stronie WWW. Wystawa nie ma sponsorów i jej rozwój finansowany jest wyłącznie z przychodów z biletów.

Na wystawę można patrzeć jak na naukowe wesołe miasteczko. Prezentowane eksponaty są najczęściej bardzo proste, gabarytowo są dużymi, jednak tak przedstawione, że działają na wyobraźnię. Unikamy eksponatów skomplikowanych i drogich oraz nasyconych techniką. Obecnie posiadamy ich ponad 80. Pewna część eksponatów została podarowana nam przez właściciela podobnej wystawy "Phaenomenta" w Peenemuende w Niemczech - Rudolfa Seiferta. Pozostałe eksponaty wykonaliśmy własnymi siłami na Wydziale. W chwili obecnej na wystawie znajdują się niemal wyłącznie eksponaty fizyczne. W przyszłości planujemy rozszerzyć wystawę o chemię, biologię, medycynę, itp. Próbujemy włączyć również szkoły we współtworzenie wystawy. Gdy eksponat taki znajdzie się na wystawie jest opatrzony nazwą szkoły, nazwiskami uczniów i nauczyciela, którzy wykonali dany eksponat. Pomoc mieliśmy między innymi od nauczycieli informatyki z ZSEE w Szczecinie (Krystyna Gąsiorowska, Krzysztof Łyszczek) - prace graficzne, p. Marii Maciejewskiej – nauczycielki fizyki w Gimnazjum nr 9 w Szczecinie - wykonanie i wypożyczenie kilku eksponatów. 

Przy eksponatach znajdują się krótkie, kilkuzdaniowe opisy składające się z dwóch części. W pierwszej części sformułowane jest polecenie wobec zwiedzającego, aby wykonał on konkretną czynność i doprowadził do określonego skutku. W drugiej części, również krótko, opisana jest fizyczna strona zjawiska. Wszystkie opisy zebrane są i wydrukowane w formie książeczki, która rozesłana została wcześniej do wszystkich szczecińskich szkół. Uważamy, że nauczyciel powinien przeczytać te opisy przed przyjściem na wystawę. Może wtedy lepiej pokierować grupą. Na wystawie przeważnie znajduje się student fizyki, którego zadaniem jest wyjaśnianie zjawisk na prośbę zwiedzających oraz rozwiązywanie problemów technicznych, gdyby się takie pojawiły.

Wielkie wrażenie na zwiedzających robi dużych rozmiarów kula słoneczna - dynamicznie zmieniający się obraz Słońca, wykonany ze zdjęć przez sondę SOHO. Kula została uzyskana z wielokrotnie odbitego obrazu w lustrach z zakrzywionego ekranu telewizora. Wśród dzieci bardzo dużą popularnością cieszy się kula plazmowa, piłka unoszona przez strumień powietrza, słyszany szept z drugiego końca sali, który jest ogniskowany przez dużą czaszę, niekończący się tunel - obraz pierścienia światełek otrzymany z dwóch równoległych do siebie zwierciadeł. Można wymieniać znacznie więcej.

Wystawa tak została przygotowana aby zainteresowała ludzi niezależnie od wieku, tym samym stała się bardziej atrakcyjna. Informacje o odbiorze jej przez zwiedzających otrzymujemy od obsługujących ją studentów i personelu muzeum. Zacytujemy dość charakterystyczną, nieodosobnioną i często powtarzającą się opinię (studentka Wychowania Technicznego - I rok) „Bardzo się cieszę, że poszłam na tę wystawę i że mogłam z niej wynieść wiele ciekawych przemyśleń i spostrzeżeń. Dzięki tej wystawie polubiłam fizykę, która nie jest taka trudna jak się wydaje. Zachęciła mnie do dalszego pogłębiania swojej wiedzy i dysponowania nią w najróżniejszych sytuacjach życiowych.”

Wystawa, mimo że zorganizowana na stosunkowo małej powierzchni cieszy się wciąż rosnącą popularnością. Przyjeżdżają na nią wycieczki ze szkół nawet z odległych miast od Szczecina. Od chwili uruchomienia do końca maja 2003 r. odwiedziło ją ponad 11 000 osób. 

Jerzy Stelmach, Tadeusz Molenda

Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński, ul. Wielkopolska 15, 70-451 Szczecin

jerzy.stelmach@univ.szczecin.pl, molenda@univ.szczecin.pl